31 ตุลาคม 2020

Morlamfestival

ศูนย์รวมหมอลำที่ใหญ่ที่สุด ครบ จบ ในเว็บเดียว

หมอลำ ลำนำแห่งวิถีชน

หมอลำ ลำนำแห่งวิถีชน

หากพูดถึง หมอลำ คำว่า “ลำ” นั้นมีความหมายอยู่สองอย่าง อย่างหนึ่งเป็น ชื่อของเรื่อง อีกอย่างหนึ่งเป็น ชื่อของการขับร้อง หรือการลำ ที่เป็นชื่อของเรื่องได้แก่เรื่องต่างๆ เช่น เรื่องนกจอกน้อย เรื่องท้าวก่ำกาดำ เรื่องขูลูนางอั้ว เป็นต้น เรื่องเหล่านี้โบราณแต่งไว้เป็นกลอน แทนที่จะเรียกว่า เรื่องก็เรียกว่า ลำ กลอนที่เอามาจากหนังสือลำ เรียกว่า กลอนลำ

หมอลำ

“ลำ” อีกอย่างหนึ่งหมายถึง การขับร้อง หรือ การลำ การนำเอาเรื่องในวรรณคดีอีสานมา “ขับร้อง” หรือมา “ลำ” เรียกว่า ลำ ผู้ที่มีความชำนาญในการขับร้องวรรณคดีอีสาน โดยการท่องจำเอากลอนเรื่อง่างๆ มาขับร้อง หรือผู้ที่ชำนาญในการเล่านิทานเรื่องนั้น เรื่องนี้ หลายๆ เรื่อง ในรูปแบบการขับร้อง เรียกว่า “หมอลำ”

วิวัฒนาการของการแสดงหมอลำจากหมอลำพื้นหรือหมอลำเรื่องซึ่งถ่ายทอดเรื่องราวต่าง ๆ อย่างมีอรรถรสคลอไปกับเสียงเป่าแคนในจังหวะสูงต่ำเป็นท่วงทำนองอันไพเราะ จนถึงการเปลี่ยนแปลงเป็นการแสดงหมอลำซิ่งที่ประกอบด้วยนักร้องหมอลำและหางเครื่อง สะท้อนให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงในสังคม ในขณะเดียวกันก็เปรียบได้ดั่งวิถีชีวิตของคนอีสานที่แตกต่างกันในแต่ละยุคสมัยศิลปะการแสดงหมอลำนั้นอยู่คู่กับชาวอีสานมาตั้งแต่อดีต คำว่า “หมอลำ” มาจากคำ ๒ คำรวมกัน ได้แก่ “หมอ” หมายถึง ผู้มีความชำนาญ และ “ลำ” หมายถึง การบรรยายเรื่องราวต่างๆ ด้วยทำนองอันไพเราะ

หมอลำจึงหมายถึง ผู้ที่มีความชำนาญในการบรรยายเรื่องราวต่างๆ ด้วยทำนองเพลง หรืออีกนัยหนึ่งคือการนำเอาเรื่องในวรรณคดีอีสานมาขับร้องโดยการท่องจำคำกลอน หรือการเล่านิทานด้วยภาษาถิ่นอีสานประกอบเสียงดนตรีพื้นบ้านแคนหมอลำในถิ่นอีสานสามารถแบ่งออกเป็นสองประเภทใหญ่ ได้แก่ หมอลำเพื่อความบันเทิง และหมอลำที่แสดงในพิธีกรรม โดยหมอลำเพื่อความบันเทิง เช่น หมอลำเรื่อง หมอลำกลอน หมอลำหมู่ หมอลำเพลิน ล้วนเป็นการแสดงที่อาศัยการเล่าเรื่องราวผ่านวิธีการแสดง

เครื่องดนตรีและจำนวนผู้แสดงที่แตกต่างกันไป บ้างร้องเป็นคู่บ้างร้องเป็นหมู่คณะ บ้างใช้เพียงเสียงแคน หรือบางครั้งมีการนำเสียงพิณและกลองชุดมาเพิ่มความสนุกสนานส่วนหมอลำที่แสดงในพิธีกรรมนั้นคือหมอลำผีฟ้า หมอลำจะทำหน้าที่เป็นสื่อติดต่อกับผีฟ้า ตามความเชื่อเรื่องผีฟ้าและแถนของชาวอีสาน สามารถพยากรณ์ดินฟ้าอากาศหรือช่วยรักษาคนป่วย รวมถึงเป็นการให้กำลังใจในการต่อสู้กับโรคภัยต่างๆ อีกด้วยด้วยวิถีชีวิตอันเรียบง่ายและใกล้ชิดกับธรรมชาติ

หมอลำถือเป็นการแสดงพื้นเมืองที่มีคุณค่าและมีความสำคัญยิ่งต่อชาวอีสานในอดีตเพราะนอกจากจะเป็นการแสดงที่ให้ความบันเทิง ความสนุกสนานเพลิดเพลินในงานรื่นเริงหรือเทศกาลต่างๆ แล้ว ยังสอดแทรกความรู้ความคิด คติธรรม ความเชื่อ ตลอดจนขนบธรรมเนียมประเพณีต่างๆที่ทำให้คนฟังเกิดความเฉลียวฉลาด มีความประพฤติอันดีงาม และมีส่วนร่วมในการช่วยส่งเสริมคุณธรรม จริยธรรมรวมถึงการรักษาบรรทัดฐานของสังคมไว้ได้อย่างแยบยล ความเรียบง่ายที่สามารถเข้าถึงชาวบ้านได้ทุกหมู่เหล่า เป็นข้อได้เปรียบของหมอลำที่ทำให้ได้รับความนิยมอย่างแพร่หลาย

หมอลำได้รับการยกย่องว่าเป็นปราชญ์ของสังคม เพราะเป็นผู้สืบทอดและถ่ายทอดภูมิปัญญา ตลอดจนวิถีชีวิตของคนในท้องถิ่นควบคู่กับวัด ทั้งนี้เพราะผู้ที่จะเป็นหมอลำที่ดีได้นั้นจะต้องเป็นผู้มีความรอบรู้หลากหลายไม่ว่าจะเป็นเรื่องประวัติศาสตร์ ภูมิศาสตร์ การทำมาหากินเลี้ยงชีพ ขนบธรรมเนียมประเพณี บาปบุญคุณโทษ ข้อธรรมไปจนถึงนิทานชาดก และข่าวสารบ้านเมือง อีกทั้งต้องมีปฏิภาณไหวพริบในการโต้ตอบและแก้ปัญหาเฉพาะหน้าบนเวทีได้อย่างทันท่วงที

ในอดีตที่การสื่อสารยังไม่พัฒนา ดังเช่นทุกวันนี้ หมอลำได้ทำหน้าที่ถ่ายทอดเรื่องราวความเป็นไปต่างๆและในสมัยหนึ่งหมอลำยังช่วยเผยแพร่ความรู้ด้านลัทธิการเมือง ชี้แนะให้ประชาชนเข้าใจในการปกครองระบบประชาธิปไตย รวมถึงให้ความรู้ต่างๆ เช่น การวางแผนครอบครัว การคุมกำเนิด การกินที่ถูกสุขลักษณะหากโจทย์ของการแสดง คือความบันเทิงที่ตรงใจผู้ชม หมอลำก็นับเป็นความบันเทิง อันเปี่ยมไปด้วยอรรถรส และจิตวิญญาณ ของคนพื้นถิ่นอีสาน แฝงไว้ด้วยคติธรรม ที่คอยขัดเกลาคนในสังคม ให้เป็นคนดี ระลึกถึงบาปบุญคุณโทษ ในขณะเดียวกันก็มีพัฒนาการ ที่เปลี่ยนแปลงไปตามยุคสมัยจากการเล่าเรื่องคนเดียวในยุคเริ่มแรกของหมอลำพื้น

ต่อมาจึงเพิ่มผู้แสดงเป็นคู่เพื่อเติมความสนุกให้ร้องรับส่งกันได้ของหมอลำกลอน แล้วเปลี่ยนเป็นการแสดงแบบหมู่คณะ ของหมอลำหมู่ หมอลำเพลิน จวบจน ตั้งเป็นวงที่นำการแสดงดนตรีมาผนวกกับการแสดงหมอลำของหมอลำกลอนซิ่งไม่ว่าจะเปลี่ยนไปอย่างไร แต่สิ่งหนึ่งที่ยังคงมีร่วมกันของหมอลำทุกประเภทคือการเข้าถึงใจผู้ชม ซึ่งถือเป็นส่วนสำคัญให้การแสดงหมอลำยังคงสืบเนื่องมาจนถึงทุกวันนี้หมอลำเพื่อความบันเทิงสามารถแบ่งประเภทได้ตามยุคสมัย วิธีการเล่าเรื่อง และลักษณะการแสดง เริ่มจาก หมอลำพื้น หมอลำกลอน หมอลำหมู่ หมอลำเพลิน และหมอลำซิ่ง

หมอลำพื้น

หมอลำพื้น

หมอลำพื้น เป็นหมอลำที่เก่าแก่ที่สุดในประเภทหมอลำที่ใช้เพื่อความบันเทิง บางทีเรียกว่า “ลำเรื่อง”เล่านิทานหรือเรื่องราวจากชาดกต่างๆ เช่น ท้าวการะเกด ท้าวสีทน นางแตงอ่อน และนางสิบสอง และท้าวหมาหยุยดนตรีที่ใช้ประกอบลำพื้นคือ แคน มีท่วงทำนองสองจังหวะ คือ ช้าและเศร้า กับจังหวะเร็วและเร่งร้อน เพื่อให้เข้ากับการดำเนินเรื่องที่กำลังเล่า

หมอลำกลอน

หมอลำกลอน

หมอลำกลอนเป็นการลำที่ใช้บทกลอน โต้ตอบกัน เช่น โคลง ร่าย หรือ กาพย์กลอน หมอลำกลอนจะลำเป็นคู่บางครั้งจึงมีการสอดแทรกการลำเกี้ยว ซึ่งเป็นการลำในทำนองเกี้ยวพาราสีระหว่างหญิง-ชายไว้ในการแสดง

หมอลำหมู่

หมอลำหมู่

หมอลำหมู่เป็นการแสดง ของกลุ่มศิลปินหมอลำ ได้แบบอย่างการแต่งกายมาจากลิเก และได้แบบอย่างการลำมาจากการลำพื้นและลำกลอน คณะหมอลำหมู่ ประกอบด้วยคน ๑๕ – ๓๐ คน แสดงบทบาทตามนิทาน หรือชาดกของอีสาน ประกอบด้วย พระราชา พระราชินี เจ้าชาย เจ้าหญิง คนใช้ พ่อ แม่ ลูกชาย ลูกสาว ฤๅษี เทวดาและภูตผี จุดเด่นคือ ในฉากที่มีการฟ้อนรำ หรือสนุกสนาน หมอลำหมู่จะลำเต้ย ซึ่งเป็นเพลงรักสั้นๆ หมอแคนก็จะเป่าลาย “ลำเต้ย” ซึ่งได้แก่ เต้ยโขง เต้ยพม่า เต้ยธรรมดา และเต้ยหัวโนนตาล

หมอลำเพลิน

หมอลำเพลิน

หมอลำเพลินเป็นหมอลำหมู่ อีกประเภทหนึ่ง เป็นการแสดงที่แสดงเป็นคณะเรื่อง ที่แสดงเป็นเรื่องอะไรก็ได้รวมทั้งเรื่องที่หมอลำหมู่แสดง ส่วนข้อแตกต่างระหว่างหมอลำหมู่กับหมอลำเพลิน คือในหมอลำหมู่ ผู้แสดงฝ่ายหญิงทุกคนจะแต่งชุดด้วยผ้าซิ่นแบบพื้นบ้านอีสานหรือชุดไทย แต่ลำเพลินฝ่ายหญิง จะนุ่งกระโปรงสั้นอวดทรวดทรง ทำนองของลำเพลินจะเน้นความโลดโผน ตื่นเต้นเร้าใจ ใช้เครื่องดนตรีทั้งแคน พิณ และกลองชุดทำให้เป็นที่ตื่นตาตื่นใจแก่ผู้ชม

หมอลำซิ่ง

หมอลำซิ่ง

หมอลำซิ่งเป็นการร้องรำทำนองหมอลำประยุกต์กับเพลงที่สนุก โดยมีหมอลำฝ่ายชายคอยร้องแก้กับหมอลำฝ่ายหญิง พร้อมกับการโชว์ลีลาร่ายรำที่อ่อนช้อยงดงามมีหมอแคนเป่าแคนคลออยู่ข้าง ๆ และมีการใช้เครื่องดนตรีสากลเข้าร่วมให้จังหวะเหมือนลำเพลิน มีหางเครื่องเหมือนดนตรีลูกทุ่ง เน้นกลอนลำสนุกสนานมีจังหวะอันเร้าใจ

รีวิวเกมสล็อต SWEET BONANZA เกมส์สล็อตรูปเเบบใหม่ที่มาเเรงตอนนี้ ที่โดดเด่นกว่าสล็อตเกมอื่นๆ Sweet bonanza คือ ภาพกราฟฟิคสวยงาม สดใสของสัญลักษณ์ผลไม้และลูกกวาดหลากสีสัน ที่มาพร้อมกับตัวช่วยฟรีสปิน และรางวัลโบนัสฟรีสูงสุดถึง 300,000 บาท เลยทีเดียว

อ่านบทความน่าสนใจเพิ่มเติม : แนะนำเพลงหมอลำระดับตำนาน